بربنیاد تازه‌ترین یافته‌های آب و هوایی منتج از نقشه‌های خشکسالی کشور، ایران در شرایطی نا مطلوب از لحاظ بارندگی قرار داشته و پس از گذشت ۷ ماه از سال آبی جاری کماکان شاهد سیطره خشکسالی بر ۷۶ درصد از مساحت کشور هستیم. هر چند که در بهمن و اسفندماه مقدار بارش از میانگین دراز مدت فزونی یافت، اما در فروردین بازهم بارش دریافتی به مانند مهر تا دی ماه بسیار کمتر از بارش دراز مدت بوده و این وضعیت تمام پیش بینی‌ها و انتظارات مبنی بر وقوع بارش‌های چشمگیر و بهاری پرباران را کمرنگ تر نموده است.

شوربختانه در سال جاری میانگین کل بارش در کشور برابر ۱۵۲/۱ میلیمتر بوده که نه تنها نسبت به میانگین بارش درازمدت (۱۸۸/۹ میلیمتر)، بلکه نسبت به سال گذشته نیز کاهش محسوسی پیدا کرده و نشان دهنده افزایش وضعیت خشکسالی در کشور می‌باشد. البته نباید اثرات مخرب عواملی چون شرایط حاکم بر میزان رطوبت خاک و ذخایر آب‌های سطحی و زیرزمینی سال قبل، کاهش ریزش‌های جامد حتی در مناطق مرتفع و کوهستانی، افزایش درجه حرارت و تبخیر در برخی نقاط که عمدتا” متأثر از پیامدهای خشکسالی‌های سال‌های اخیر می‌باشد را در تشدید این وضعیت خشکسالی نادیده گرفت.

ضمن قدردانی از دکتر مرتضی خداقلی عزیز و همکاران ارجمندشان در پایگاه مدیریت خشکسالی کشاورزی استان اصفهان به پاس تهیه و ارسال گزارشات ارزشمند وضعیت ماهانه‌ی خشکسالی کشور، مشروح گزارش فروردین ماه ۱۳۹۰ این تیم سختکوش که برای تارنمای طبیعت بختیاری ارسال گردیده است؛ انتشار می‌بابد:

وضعیت خشکسالی ایران از ابتدای مهرماه۱۳۸۹ تا پایان فروردین ماه ۱۳۹۰

بررسی نقشه‌ها و آمار مربوط به پایش آخرین وضعیت خشکسالی در پایگاه مدیریت خشکسالی کشاورزی مرکز تحقیقات کشاورزی و منابع طبیعی استان اصفهان از ابتدای سال آبی ۹۰-۸۹ تا کنون نشان می‌دهد که ایران در شرایطی نامطلوب از لحاظ بارندگی قرار دارد و پس از سپری شدن ۷ ماه از سال آبی جاری کماکان شاهد غلبه خشکسالی بر بخش عظیمی‌از کشور هستیم. در پایان فروردین ماه ۱۳۹۰، در حدود ۷۵/۶ درصد از مساحت کشور تحت سیطره خشکسالی قرار دارد که نشان می‌دهد گستره خشکسالی با مساحت و شدت بیشتر  نسبت به ماه قبل حدود ۷ درصد افزایش پیدا کرده است.

بر اساس نمودار ۱ و نیز نقشه وضعیت خشکسالی در کشور، اوضاع خشکسالی در سال آبی جاری به شرح زیر ارزیابی می‌گردد:

خشکسالی بسیار شدید کمترین مساحت را در میان ۴ کلاس خشکسالی شامل می‌شود (۶/۸درصد) و از بخش شرقی استان اصفهان شروع شده و پس از در بر گرفتن خور و بیابانک و بخش وسیعی از استان یزد تا فردوس، و بشرویه در استان خراسان رضوی ادامه می‌یابد. همچنین بخش کوچکی از استان خوزستان (آبادان) در این طبقه خشکسالی قرار می‌گیرد.

خشکسالی شدید با مساحتی حدود ۲۲/۳ درصد، از شرق کشور (قسمت اعظم استان‌های خراسان رضوی و خراسان جنوبی) به سمت مرکز (استان‌های یزد و اصفهان) کشیده شده است. همچنین این وضعیت در قسمت‌های جنوب غربی (بخش‌های وسیعی از استان‌های خوزستان و بوشهر) و غرب کشور (استان‌های ایلام و کرمانشاه) دیده می‌شود.

خشکسالی متوسط که بیشترین مساحت (۲۹ درصد) را در سطح کشور به خود اختصاص داده، از ناحیه مرکزی ایران به اطراف منشعب می‌شود. این کلاس خشکسالی از مرکز به سمت شرق، شمال شرق، غرب و شمال غرب، همچنین از ناحیه مرکزی به سمت جنوب پراکنده شده است. از جمله نواحی شاخصی که این وضعیت در آنها دیده می‌شود می‌توان به استان‌های خراسان شمالی، گرگان، چهارمحال و بختیاری و کهگیلویه و بویراحمد اشاره کرد.

خشکسالی خفیف مناطق تحت تاثیر خشکسالی خفیف (کاهش ۲۰ درصد بارش نرمال) بالغ بر ۱۷/۵ درصد، در بخش‌هایی از شمال کشور از جمله استان‌های مازندران و گیلان و کل استان قم، بخش وسیعی از استان‌های مرکزی و همدان و بخش کوچکی از استان‌های زنجان،سمنان و اصفهان مشاهده می‌گردد. همچنین این وضعیت در بخش‌هایی از شمال غرب کشور و نیز به صورت نواری درسطح محدودی از استان‌های جنوبی از جمله سیستان و بلوچستان، کرمان، هرمزگان و فارس دیده می‌شود.

ادامه روند افزایش بارش‌ها در نیمه جنوب و جنوب شرقی کشور به مانند سه ماه گذشته بر وسعت ترسالی این نواحی افزوده است و علاوه بر ناحیه جنوب و جنوب شرق، بخش‌های نه چندان وسیعی از شمال و شمال غرب کشور نیز در این دوره ترسالی را تجربه نموده اند، به طوری که در مجموع در کل ایران شاهد ۲۴/۴ درصد ترسالی هستیم که به ترتیب  ۱۰/۵، ۵/۴، ۶/۳ و ۴/۱ درصد به ترسالی‌های خفیف، متوسط، شدید و بسیار شدید اختصاص یافته است.

نمودار ۲ نشان می‌دهد که مقدار بارش تفکیکی از مهر تا دی ماه کمتر از میانگین درازمدت بوده و در بهمن و اسفندماه مقدار بارش از میانگین دراز مدت فزونی یافته است. اما در فروردین ماه بازهم بارش دریافتی بسیار کمتر از بارش دراز مدت در این ماه می‌باشد. در طی ۷ ماه گذشته، آذرماه به عنوان خشک ترین و بهمن ماه به عنوان مرطوب ترین ماه محسوب می‌شوند.

مطالعات تغییرات بارندگی تجمعی (نمودار ۳) نشان می‌دهد که در کل ایران از مهرماه تا آذرماه ۸۹ مقدار بارش نسبت به میانگین درازمدت به تدریج کاهش و از دی تا اسفندماه با شیب نسبتاً زیادی روند بارش افزایش یافته و از درصد خشکسالی‌ها تا حد زیادی کاسته شده است. در فروردین ماه دوباره نمودار روند نزولی پیدا کرده و گستره خشکسالی در کشور افزایش یافته است. که این وضعیت تمام پیش بینی‌ها و انتظارات مبنی بر وقوع بارش‌های چشمگیر و آغاز بهاری پرباران را کمرنگ تر نموده است.

مقایسه وضعیت بارش دریافتی سال آبی جاری (مهرماه ۱۳۸۹ تا پایان فروردین ماه ۱۳۹۰) با دوره مشابه آن در سال قبل نشان می‌دهد گرچه در سال قبل در این بازه زمانی، میزان بارش دریافتی کمتر از میانگین درازمدت بوده است، ولی در سال جاری میانگین کل بارش در کشور (۱۵۲/۱ میلیمتر) نسبت به سال گذشته کاهش محسوسی پیدا کرده و نشان دهنده افزایش وضعیت خشکسالی در کشور می‌باشد.

بطورکلی این نکته حائز اهمیت است که از ابتدای سال آبی جاری (مهرماه ۱۳۸۹) تا پایان فروردین ماه ۱۳۹۰ با وجود اینکه برخی از نقاط کشور بارشی بیش از میانگین دراز مدت دریافت کرده اند، اما بارش دریافتی کمتر از میانگین درازمدت بوده است. درمجموع ارزیابی و تحلیل وضعیت خشکسالی فقط محدود به وضعیت حال نمی‌باشد، بلکه عواملی چون شرایط حاکم بر میزان رطوبت خاک و ذخایر آب‌های سطحی و زیرزمینی سال قبل در تعیین میزان شدت خشکسالی موثر می‌باشند. همچنین کاهش ریزش‌های جامد حتی در مناطق مرتفع و کوهستانی و افزایش درجه حرارت در برخی نقاط، باعث افزایش تبخیر بارش‌های دریافتی و در نتیجه کاهش میزان رطوبت خاک، منابع آب و ذخیره آب سدها به طور قابل توجهی می‌گردد. در مجموع متاسفانه اثرات مخربی که خشکسالی سالهای اخیر بر بسیاری از بخش‌های کشور داشته، همچنان به قوت خود باقی است.

خلاصه وضعیت خشکسالی ایران از مهرماه ۱۳۸۹ تا پایان فروردین ماه  ۱۳۹۰:

- مجموع بارندگی ایران در سال آبی جاری: ۱۵۲/۱ میلی‌متر

- مجموع بارندگی دراز مدت: ۲۰۰/۷ میلی متر

- درصد کاهش بارندگی نسبت به دوره آماری بلند مدت: ۲۴/۲ درصد

- بالاترین درصد خشکسالی: ایستگاه سینوپتیک خورو بیابانک با حدود ۷۹/۷ درصد کاهش بارندگی نسبت به میانگین درازمدت. طی این مدت بارندگی این ایستگاه نسبت به میانگین درازمدت به یک پنجم کاهش یافته است.

- بالاترین درصد ترسالی: ایستگاه بم با ۵۰/۶ درصد افزایش بارندگی نسبت به میانگین دراز مدت

- پرباران ترین استان: استان گیلان با حدود ۲/۵ درصد افزایش بارش نسبت به میانگین درازمدت

- کم باران ترین استان: استان یزد با حدود ۴۷/۷ درصد کاهش بارش نسبت به میانگین درازمدت؛ در واقع بارندگی این استان نسبت به میانگین درازمدت به یک دوم کاهش یافته است.